قضیه تاریخی غدیر و بررسی رابطه غدیر و قرآن
دادند.حتی ۱۲۰۰۰ از اهل یمن - که برای رفتن به وطن خود باید راه دیگری
رامیرفتند - به دستور او با کاروان مسلمانان همراه شدند.
در میان راه مکه و مدینه در غدیر خم، آیه قرآن فروفرستاده شد:
«ای پیامبر! آن چه را از سوی پروردگارت بر تو نازل شده [به مردم]
برسان. اگر این کار را نکنی، رسالت الهی را به انجام نرساندهای و
خداوند از مردم نگاهت خواهد داشت.»
در پی نزول این آیه، پیامبر دستور داد همه کاروانیان در آن محل گرد هم آیند، و
در همانجا پیامبر خطابهٔ طولانی غدیر را ایراد کرد.
برخی بخشهای این سخنرانی- که به گفته شیعیان در معرفی مقام علی
است - چنین است:[منبع تاریخی این خطبه کدامست؟]
ای مردم! بدانید که خداوند علی را ولی و امام شما قرار داده و
اطاعت او را بر مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی
کنند، و بر شهری و روستایی و عجم و عرب و آزاد و مملوک و بزرگ و
کوچک و سفید و سیاه واجب کردهاست. آگاه باشید که «امیر
المؤمنین» غیر از این برادرم کسی نیست و پیشوایی مؤمنان پس
از من بر کسی جز او روا نخواهد بود. او جانشین من در امتم و
پیشوای کسانی است که به من ایمان آوردهاند و نیز جانشین من
در تفسیر کتاب خدا است. خداوند دین شما را به واسطه امامت او
کامل گردانید. به دستورات او گوش فرا دهید تا در سلامت بمانید و
از او پیروی کنید تا هدایت شوید. ای مردم! من «صراط مستقیم»ام،
که خداوند شما را به پیروی آن امر فرمودهاست. آنگاه پس از من،
علی و پس از او، فرزندانم از نسل او. من [از جانب خداوند] دستور
یافتهام که از شما درباره آنچه که از سوی خداوند درباره علی
امیرالمؤمنین و اوصیای پس از او آوردم، بیعت بگیرم و دست شما را
بفشارم. خداوند به من دستور داده که از زبانهای شما در مورد
آنچه بیان نمودم - راجع به علی امیر المؤمنین و امامانی که پس از
او میآیند و از من و از اویند، اقرار زبانی بگیرم و چنان که خبرتان
دادم، نسل من از صلب علی است. همگی بگویید: شنیدیم و
اطاعت میکنیم و خرسندانه - در مقابل آن چه از سوی پروردگار ما
و خویش دربارهٔ امامت علی امیرالمؤمنین و امامانی که از صلب او
به دنیا میآیند، به ما رساندی - سر تسلیم فرود میآوریم. بر این
باور زندهایم و با آن میمیریم و با آن [در قیامت] محشور میشویم.
تغییر نمیدهیم و تبدیل و انکار نمیکنیم، تردید به دل راه نمیدهیم
و از این باور برنمیگردیم و پیمان نمیشکنیم.
پس از پایان خطابه، این آیه بر پیامبر فرو فرستاده شد:
امروز کافران از دین شما ناامید شدند. پس از آنان نهراسید و از من
(پروردگار) بترسید. امروز دینتان را برایتان کامل کردم و نعمتم را بر
شما تمام داشتم و اسلام را بهعنوان دینتان پسندیدم.
مراسم بیعت مسلمانان با پیامبر و علی سه روز طول کشید و حتی بانوان با
قراردادن دست خود در ظرف بزرگ آبی که در سوی دیگر آن در درون خیمه،
دست علی قرار داشت، بیعت خود را اعلام میکردند.
در دیدگاه شیعه، منافقین که گروه قابلتوجهی را تشکیل میدادند، در ماجرای
غدیر و به اراده الهی، نتوانستند نیات خود را آشکار و عملی کنند؛ اما در میان
جمعیت شبههافکنیهایی نسبت به اقدام پیامبر انجام میدادند و شخصی به
نام «حارث فهری» را تحریک کردند تا نزد رسول بیاید و برخلاف همه تصریحات
حضرت در ضمن خطبه، سؤال کند که آیا آن چه درباره علی بن ابی طالب
گفتی از جانب پروردگار بود یا از جانب خود؟ پیامبر در پاسخ فرمودند: «خداوند
به من وحی کردهاست و واسطه میان من و خدا جبرئیل است و من اعلامکننده
پیام خدا هستم و بدون اجازهٔ پروردگارم، خبری را اعلام نمیکنم.»غدیر واقعه ای
است لایق لقب قرآنی! نقطه آغاز آن با قرآن، همه مراحل آن با نزول پی در پی قرآن، تار و پود خطابه اش
آمیخته با آیات قران، و خاتمه آن با حضور قرآن، که این همه واقعه ای در سایه سار قرآن را برای ما ترسیم
می کند.
کجای تاریخ اسلام را سراغ دارید که در یک ماه بیش از دویست آیه قرآن در فراز و نشیب یک ماجرا نازل
شده باشد یا مورد استناد قرار گرفته باشد؛ و یا کدام خطابه را سراغ دارید که بیش از صد آیه قرآن در آن
شاهد آورده شده باشد.
کدام برنامه اسلام را می شناسید که دو آیه بسیار مهم قرآن مستقیما و صریحا معرف آن باشد: یک دستور
به ابلاغ آن با: یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُكَ مِنَ
النَّاس که با ضمانت الهی به استقبال مبلغ اعظم غدیر می آید؛ و دیگر نتیجه ابلاغ آن با الْیَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ
دینَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْكُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دینا که امضای خالق جهان را براین ابلاغ عظیم اعلام
می نماید.
اکنون ماجرای سفر یک ماهه ای پیش روی شماست که در مرحله به مرحله آن آیات قرآن نازل شده یا مورد
استناد واقع شده است. آیاتی برای آماده سازی فکری مردم در راستای پذیرش و درک مسئله ولایت، آیاتی
به عنوان اوامر مستقیم اعلام ولایت در غدیر، آیه هایی از قزآن خبر از توطئه های پشت پرده منافقین و
شیاطین و یا به عنوان مقابله در برابر فتنه انگیزی های علنی آنان، و آیاتی به عنوان پاسخ به سوالات
مردم درباره غدیر است.
سراسر خطبه یک ساعته پیامبر صلی الله علیه و آله در غدیر آمیخته با آیات قرآن است. چند سوره به طور
کامل در متن قرآن قرائت شده و مورد استناد و تفسیر قرار گرفته است. آیاتی نیز به صراحت یا به صورت
ضمنی در خطابه غدیر آمده که اشاره آن به آیات قرآن واضح است.
در کنار این حضور قرآن در غدیر، بیا نات مفصلی در باره عظمت قرآن و تفسیر آن و صاحبان چنین مقامی
در خطبه غدیر به چشم می خورد.
ارتباط عمیق این آیات با اصل واقعه غدیر قابل قابل توجه است.در حالی که محور سخن در غدیر ولایت اهل
بیت علیهم السلام است، اوامر خاص مربوط به آن، معرفی دوستان و دشمنان ولایت، نشان دادن مرزهای
ولایت و برائت، شناخت مقام والای عصمت، همه در سایه قرآن بیان شده، و به گونه ای منسجم غدیر را از
متن قرآن استخراج کرده و قرآن را در متن غدیر جای داده است.
در این نوشتار با انگیزه نشان دادن قرآنی بودن غدیر در پی اثبات این ادعا هستیم که غدیر یک ماجرای
آمیخته با قرآن است و این قابل اثبات در همه فراز نشیب های ماجراست.
در بخش های مختلف این نوشتار، که از مدینه آغاز می شود و تا مکه می رود و از آن جا با مراسم حج
همراه می شود. با پایان حج حرکت به سوی غدیر آغاز می شود و با رسیدن به سرزمین خم پیامبر
سخنرانی مفصل خود را برگزار می کنند و سپس مراسم سه روزه غدیر آغاز می شود. وقایع متعددی در
ارتباط با غدیر در این ایام رخ می دهد تا هنگام خروج از غدیر فرا می رسد. از غدیر تا مدینه وقایعی اتفاق
می افتد و با وصول به مدینه هنوز ماجرا پایان نمی یابد، بلکه تا روز رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله
هنوز غدیر در جریان است و آیات قرآن را پشتیبانی می کند.
اگر نتیجه این نوشتار این باشد که غدیر و قرآن با هم و در کنار یکدیگر مطرح شده اند. و باید هر یک را
پشتیبان و مفسر یکدیگر بدانیم، تا ابد افتخار خواهیم کرد که قرآنِ عزیز در آغوش غدیریان است و غدیرِ
عزیز با اهل قرآن است. اکنون هنگام آن است که از تفسیر قرآن به حقایق غدیر نهراسیم و در برابر
حقیقتی که در این باره در متن تاریخ دیده می شود سر تسلیم فرود آوریم و تا ابد افتخار کنیم که قرآنِ ما با
غدیر و غدیرِ ما با قرآن است.